Lịch sử và sự phát triển của ngành siêu âm chẩn đoán tại Việt Nam (1986-2016)

CLS: Siêu âm tim thai thông liên thất
21/03/2019
Vai trò của chương trình hợp tác Việt – Pháp trong ngành chẩn đoán hình ảnh Việt Nam
30/03/2019

Lịch sử và sự phát triển của ngành siêu âm chẩn đoán tại Việt Nam (1986-2016)

1462 lượt xem

C.   PHÁT TRIỂN NGÀNH SIÊU ÂM TẠI MIỀN TRUNG

  • Tại HUẾ:

        a/ Năm 1990, BS Nguyễn Phước Bảo Quân mới thực sự tìm tòi học hỏi siêu âm tại TT Medic Hòa Hảo trong thời gian từ 1990 đến 1992 dưới sự dìu dắt đầy tận tình của các thầy Phan Thanh Hải và Nguyễn Qúy Khoáng. Sau đó, 2003 BS NPB Quân được xem như người dẫn dắt ngành siêu âm chẩn đoán tại Huế đến hôm nay sau khi được bổ nhiệm là Trưởng khoa Thăm dò chức năng phụ trách phòng siêu âm chẩn đoán. Siêu âm được đẩy mạnh ở nhiều lĩnh vực khác như: siêu âm bụng tổng quát, SÂ sản phụ khoa, SÂ phần mềm giáp vú, SÂ cơ xương khớp, SÂ nội tạng (endoSono – endorectal, endovaginal), Siêu âm trong mổ, SÂ dây thần kinh, SÂ nội soi, SÂ can thiệp các lĩnh vực.

 

b/ Năm 1995, Hội nghị chuyên ngành siêu âm đầu tiên của cả nước được tổ chức tại Huế, qui tụ các thầy, cô, đồng nghiệp trên 3 miền của đất nước làm việc trong lĩnh vực Siêu âm về tại Huế trình bày những kinh nghiệm, kỹ năng của cơ sở mình.

 

c/ Năm 1995, Bộ môn chẩn đoán hình ảnh Đại Học Y Dược Huế bắt đầu đưa môn học Siêu âm chẩn đoán vào chương trình giảng dạy cho sinh viên và BS sau đại học.

 

d/ Năm 1999, Bệnh viện trường Đại học Y Dược Huế triển khai máy siêu âm trong thực hành lâm sàng hàng ngày để khám chữa bệnh cũng như hướng dẫn giảng dạy thực hành .

 

Đến nay, siêu âm chẩn đoán là phương tiện cơ bản trong tất cả các cơ sở Y tế công lập từ tuyến cơ sở đển tuyến trung ương cũng như tại các cơ sở Y tế tư nhân (phòng mạch tư) trên địa bàn tỉnh.

 

PGS NPB.Quân cùng các học viên trong lễ bế giảng lớp Siêu âm

 

  • Tại KHÁNH HÒA:

 

        Năm 1985, Bệnh viện Phú Khánh (nay là BV tỉnh Khánh Hòa) nhận được một máy Siêu Âm (mà lúc đó không ai biết là máy gì) từ bà Ursula Nguyễn (người Đức, ở Berlin, con dâu BS Nguyễn Thạch ở Nha Trang).

 

BS Nguyễn Ngọc Hiền và BS Nguyễn Văn Chỉ được BS Phan Thanh Hải hướng dẫn sử dụng máy này khi BS Hải ra thăm bệnh viện tỉnh Khánh Hòa năm 1986. Sau đó hai anh đã vào Tp. Hồ Chí Minh dự lớp Siêu âm nâng cao do TS U.Meckler giảng dạy vào tháng 7 năm 1987. BS Hiền đã có nhiều công trình nghiên cứu về Siêu âm sỏi mật, áp xe gan, u vú… và đã báo cáo tại Khánh Hòa cũng như tại nhiều tỉnh trong nước: Đaklăc, Lâm Đồng, Hậu Giang, Đồng Tháp.

 

 

Sau đó, các lớp đàn em như BS Linh Hà … tiếp tục góp phần trong sự phát triển ngành Siêu âm chẩn đoán tại Khánh Hòa.

 

  • Tại Đà Nẵng:

 

a/ Phát triển: Năm 1989, bà Ursula Nguyễn tặng máy Siêu âm ADR cho bệnh viện Đà Nẵng.

  • Năm 1990, bà Weber chủ tịch Hội Hành động giúp đỡ Việt nam của CHLB Đức viện trợ một máy Kontron Sigma 1 với 2 đầu dò Sector và Linear.
  • Năm 1995, thành lập chi hội Siêu âm Quảng Nam Đà nẵng với 40 hội viên.
  • Năm1996: TP Đà nẵng trực thuộc trung ương, Hội đổi tên là Hội Siêu âm TP Đà nẵng nhưng các hội viên Quảng Nam vẫn tham gia sinh hoạt.
  • Năm 2011: Hội có trên 300 hội viên (đăng ký qua email) và tại thành phố Đà Nẵng có hơn 100 máy siêu âm trong đó khoảng có 10 máy siêu âm 3D,

 

b/ Nghiên cứu khoa học:

  • 1 đề tài báo cáo quốc tế International Congress of Radiology tại Singapore năm 1994: Siêu âm chẩn đoán Giun chui ống mật.
  • 2 đề tài báo cáo Hội nghị Chẩn đoán Hình ảnh toàn quốc
  • 12 đề tài vừa báo cáo vừa đăng kỷ yếu tại Hội nghị khoa học TP Đà nẵng và Đại học Y Huế.

 

c/ Phát hành tạp chí để phổ biến kiến thức về Siêu âm:

BS Lê Quang Thông, Chủ tịch Hội Siêu âm Quảng Nam – Đà Nẵng, đã có công lớn trong việc phát hành tạp chí “Siêu âm Ngày nay” lâu dài nhất so với các tỉnh thành trong cả nước.

 

 

– Tạp chí “Siêu âm ngày nay” phát hành báo giấy lưu hành nội bộ 15 năm, mỗi năm 4-6 số, tổng cộng xuất bản 60 số, trung bình 300 số mỗi kỳ, phát miễn phí.

 

– Năm 2004, ngoài báo giấy, có phát hành báo điện tử file PDF qua website: www.hoisieuam.webs.com , hội viên khắp nước và bạn đọc thế giới có thể “download” về máy tính.

 

– Từ năm 2011, không còn phát hành báo giấy do không còn kinh phí tài trợ nên chuyển qua phát hành bản điện tử file PDF và duy trì trang web.

 

d/ Huấn luyện đào tạo:

Tổng số học viên trung bình một lớp khoảng 30 BS nên tính đến năm 2011, có gần 400 BS đã được đào tạo Siêu âm bụng tổng quát cho Quảng nam, Đà nẵng và các tỉnh miền Trung, Tây nguyên.

 

III- BÀN LUẬN:

A/ NHỮNG ĐIỀU MÀ NGÀNH SIÊU ÂM VIỆT NAM ĐÃ LÀM ĐƯỢC

      Trên đây là sơ nét của một số việc mà TTCĐYK Medic đã đóng góp cho ngành Siêu âm trong 30 năm qua. Tuy nhiên, phải khách quan mà nói là thành quả mà ngành Siêu âm Việt Nam có được hôm nay không thể thiếu công sức trên toàn quốc của rất nhiều cơ sở giáo dục, các bệnh viện, các bác sĩ đi tu nghiệp ở nước ngoài…

 

1/ Về phần huấn luyện Siêu âm chẩn đoán

 

– Ngoài Tp Hồ Chí Minh ra, những hoạt động giảng dạy mà các trường ĐHYK Hà Nội, ĐHYK Huế và một số tỉnh đã giúp rất nhiều cho sự nhân rộng số bác sĩ Siêu âm trên toàn quốc.

 

Còn ở cấp toàn quốc thì Hội Điện Quang và YHHN Việt Nam mà chủ tịch là GS Phạm Minh Thông đã tổ chức cứ mỗi 3 hoặc 4 năm một lần hội nghị Việt Pháp với nhiều GS và BS quốc tế tham dự.

 

Tuy nhiên, vấn đề chính là phải làm sao nâng cao chất lượng của các bác sĩ Siêu âm bằng cách tăng các giờ thực hành như với lớp Samsung Sono School cũng như tổ chức các lớp Siêu âm nâng cao với những chủ đề cụ thể (Siêu âm Doppler mạch máu não, Siêu âm Đàn hồi, Siêu âm Cơ-xương-khớp…) và thời gian huấn luyện ngắn ngày để các bác sĩ đang bận công tác tại các bệnh viện công hay tư có thể tham gia được.

 

2/ Về các bác sĩ đi tu nghiệp ở nước ngoài:

 

Từ năm 1995 đến nay, trong toàn quốc đã có cả trăm bác sĩ đi tu nghiệp về Chẩn đoán hình ảnh ở nước ngoài, nhất là tại Pháp theo diện “đi làm nội trú (FFI)” cấp 1 với chứng chỉ đào tạo chuyên khoa (AFS= Attestation de formation spécialisée) rồi cấp 2 với chứng chỉ đào tạo chuyên khoa sâu (AFSA= Attestation de formation spécialisée approfondie)”. Ngoài ra, có một số bác sĩ Việt Nam được mời làm giảng sư thỉnh giảng (Maitre de conférences invité) hoặc Phó giáo sư (Professeur associé). Chính lực lượng các bác sĩ này, khi trở về nước, đã trở thành những giảng viên về Chẩn đoán hình ảnh, trong đó có Siêu âm và đã làm cho trình độ của ngành Siêu âm Việt Nam được nâng cao hơn.

 

3/ Về công tác dịch thuật và soạn sách tiếng Việt về Siêu âm:

 

Ngoài những giáo trình được đánh máy vi tính kèm theo hình và đóng thành tập của các lớp Siêu âm bụng tổng quát, Sản phụ khoa, mạch máu và cơ xương khớp tại TTCĐYK Medic mà chúng tôi dự kiến có thể in thành sách sau này, đã có một số BS CĐHẢ trong toàn quốc dịch sách của nước ngoài và soạn sách tiếng Việt về Siêu âm để phổ biến rộng rãi cho các đồng nghiệp và sinh viên Y Khoa. Sau đây là một số sách cùng tác giả mà tôi biết rõ:

 

a/ Về dịch thuật: TS Võ Tấn Đức cùng cộng sự tại Bô môn CĐHẢ Đại học Y khoa Tp HCM đã dịch quyển “Siêu âm Chẩn đoán” của Rumack của Hoa Kỳ năm 2006 (chia làm 2 bộ).

 

b/ Về soạn sách Siêu âm tiếng Việt:

 

– GS Phan Trường Duyệt tại Hà Nội đã xuất bản quyển sách: “Kỹ thuật Siêu âm và ứng dụng trong Sản Phụ khoa” năm 1999.

 

– GS Phạm Minh Thông tại Hà Nội cũng xuất bản quyển sách: “Siêu âm Doppler màu” năm 201

2.

– BS Nguyễn Phước Bảo Quân, nay là PGS-TS tại Bệnh viện Trung ương Huế, soạn quyển “Siêu âm bụng tổng quát” đã được tái bản lần 2 năm 2008 và vài năm gần đây, quyển “Siêu âm Doppler màu” (chia làm 2 bộ).

 

– BS Đỗ Danh Toàn cùng cộng sự tại Bệnh viện Hùng Vương, Tp HCM soạn 2 quyển: “Siêu âm Sản khoa thực hành” năm 2008 và “Siêu âm phụ khoa thực hành” đã được tái bản lần 4 năm 2014.

 

 

 

4/ Về việc ra tạp chí Siêu âm:

 

Nói về tập san Siêu âm tại Việt Nam thì công đầu là của chi hội Siêu âm Đà Nẵng mà chủ tịch là BS Lê Quang Thông. Báo này đã được xuất bản từ năm 1995, mỗi năm 4 đến 6 lần và được phát miễn phí cho các bác sĩ Siêu âm ở mọi miền của Tổ quốc. TTCĐYK Medic đóng góp nhiều bài cho tạp chí này, nhất là BS Nguyễn Thiện Hùng và BS Võ Nguyễn Thục Quyên.

 

B- NHỮNG ĐIỀU MÀ NGÀNH SIÊU ÂM VIỆT NAM CHƯA LÀM ĐƯỢC NHƯNG SẼ LÀM ĐƯỢC TRONG TƯƠNG LAI.

 

Năm 1993, Hội Chẩn Đoán Hình Ảnh Tp HCM được thành lập dưới sự chỉ đạo của Hội Điện Quang và Y học hạt nhân Việt Nam. Từ ngày đó, Hội Siêu âm chẩn đoán Tp HCM được sát nhập vào hội CĐHẢ Tp HCM và không còn hoạt động độc lập nữa.

 

Chính điều này là một nhược điểm vì ở các nước Đông Nam Á và ở các nước Âu Mỹ, có các hội Siêu âm riêng của từng quốc gia như AIUM của Hoa Kỳ riêng biệt với RSNA, WFUMB của quốc tế riêng biệt với ICR. Các hội Siêu âm này hoạt động hoàn toàn độc lập với hội CĐHẢ nước đó, có tiếng nói ngang hàng với các hội CĐHẢ này. Chính vì thế mà cách đây gần 20 năm, Chủ tịch Hội Siêu âm Nhật Bản đã qua Việt Nam làm việc với BS PT.Hải để hợp tác khoa học và giúp cấp học bổng về Siêu Âm cho các BS trẻ. Tuy nhiên, khi được biết là hội Siêu âm Tp Hồ Chí Minh không còn hoạt động riêng biệt nữa thì ông lấy làm tiếc, không hợp tác nữa.

 

Nhưng nay, Chi hội Siêu âm Việt Nam đã được thành lập vào ngày 18 tháng 8 năm 2016 nên việc hợp tác với các hội Siêu Âm quốc tế sẽ phát triển dễ dàng trong tương lai.

 

Thành lập Chi hội Siêu âm Việt Nam nhân Hội nghị Điện quang và YHHN lần thứ 18

tại Đà Nẵng ngày 18 tháng 8 năm 2016

 

Thành phần Ban thường vụ khóa đầu tiên của Chi hội Siêu âm Việt Nam bao gồm:

  • TS. Nguyễn Phước Bảo Quân: Chủ tịch.
  • TS. Trần Văn Riệp: Phó chủ tịch.
  • Ths. BS. Hà Tố Nguyên: Phó chủ tịch.
  • CK1. Nguyễn Quang Trọng: Tổng thư ký.
  • Ths. BS. Vũ Hải Thanh: Ủy viên thường trực.

IV- KẾT LUẬN:

          Từ một chuyên khoa chưa có mặt tại Viêt Nam cách đây 30 năm, giờ đây Siêu âm chẩn đoán đã phát triển mau chóng trên khắp cả nước, chúng ta không thể quên ơn những ân nhân trong Y khoa đã giúp thành lập và phát triển ngành này:

 

– Những vị ở trong nước đã tạo cầu nối cho Siêu âm chẩn đoán được đưa vào Việt Nam như GS Tôn Thất Tùng, GS Bùi Sỹ Hùng, GS Hoàng Kỷ, GS Phạm Như Thế và nhất là Viện sĩ Dương Quang Trung.

 

– Những vị ở nước ngoài đã đến giúp cho ngành Y tế Việt Nam như BS Nguyễn Sỹ Huyên, bà Ursula Nguyễn và nhất là bà Sybille Weber.

 

– Những vị Thầy đã dạy những bài cơ bản và nâng cao về Siêu âm bụng tổng quát (TS Ulrich Meckler), về Sản Phụ khoa (BS Pierre Gilg, BS Gilles Blache), về Tim mạch (BS Marc Althuser).

 

– Những Thầy, đàn anh, đàn chị và đồng nghiệp đã góp phần trong việc truyền bá môn Siêu âm chẩn đoán mà tôi xin phép được lấy một người đại diện cho mỗi miền của Đất Nước: BS Phan Thanh Hải (Miền Nam), PGS-TS Nguyễn Duy Huề (Miền Bắc), PGS-TS Nguyễn Phước Bảo Quân (Miền Trung).

 

Tổ tiên chúng ta có nói câu: “Con hơn Cha là nhà có phúc”, tôi xin dựa vào lời các cụ để nói rằng : “Trò hơn Thầy là phúc Nước nhà”. Chính vì thế mà chúng tôi nghĩ, để có thể phát triển ngành Siêu âm chẩn đoán hầu phục vụ bệnh nhân tốt nhất , chúng ta không quên việc giảng dạy cho các thế hệ trẻ cũng như trau dồi liên tục các kiến thức mới. “Tre già thì măng mọc”, lời Tổ tiên nhắc nhở chúng ta không quên đào tạo một lớp kế thừa mới cho từng thời kỳ.

 

Ghi chú: Chân thành cảm ơn:

– BS Phan Thanh Hải và BS Nguyễn Thiện Hùng đã cung cấp cho tôi một số hình ảnh và thông tin để tôi có thể hoàn thành được bài báo cáo này.

– PGS-TS Nguyễn Duy Huề và PGS-TS Nguyễn Phước Bảo Quân đã gửi cho tôi một số thông tin về sự thành lập và phát triển của ngành Siêu âm tại Miền Bắc và Miền Trung.

– BS Nguyễn Ngọc Hiền và BS Lê Quang Thông đã cung cấp cho chúng tôi nhiều thông tin và hình ảnh quý giá để bổ sung cho bài báo cáo này. 

 

 

Thành phố Hồ Chí Minh, mới chỉnh sửa ngày 15 tháng 1 năm 2017

 BS Nguyễn Quý Khoáng

 

Chú thích:

1/ WFUMB= World Federation for Ultrasound in Medicine and Biology

 ( Hiệp hội Siêu âm thế giới)

2/AIUM= American Institute of Ultrasound in Medicine

 (Viện Siêu âm Hoa Kỳ)

3/ RSNA= Radiological Society of North America

 (Hội Chẩn đoán hình ảnh Bắc Mỹ)

4/ ICR= International Congress of Radiology

 (Hội nghị Chẩn đoán hình ảnh quốc tế)

5/ ECR= European Congress of Radiology

 (Hội nghị Chẩn đoán hình ảnh Châu Âu).

Download